Zasada równości szans

ZASADA RÓWNOŚCI SZANS

Print Drukuj

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn oznacza, że obie płci mają te same prawa i możliwości we wszystkich sferach życia społecznego, w tym równy dostęp do dóbr, usług oraz udziału w podejmowaniu decyzji, a także równe traktowanie odmiennych zachowań, aspiracji i potrzeb. Polityka równości szans polega na włączaniu perspektywy równości płci do głównego nurtu polityki krajowej i unijnej jako polityki horyzontalnej, w ramach której każda decyzja i działanie poddawane są ocenie pod kątem wpływu na sytuację kobiet i mężczyzn oraz efektu eliminowania lub pogłębiania nierówności. Zasada odnosi się do obu płci; ze względu na dominującą dysproporcję w wielu obszarach zwykle skupia się na wsparciu kobiet, choć istnieją też dziedziny, jak bezdomność, w których mężczyźni bywają bardziej narażeni.

W praktyce wymaga to systematycznej oceny sytuacji kobiet i mężczyzn w poszczególnych dziedzinach życia społecznego i kierowania działań do płci znajdującej się w gorszym położeniu oraz uwzględniania uwarunkowań geograficznych. Działania wyrównawcze planuje się na poziomie europejskim, krajowym, regionalnym i lokalnym oraz w ramach konkretnych projektów; przykładowo stosuje się kwoty w gremiach decyzyjnych i premiuje uczelnie wspierające kariery naukowe kobiet na kierunkach ścisłych, dostosowuje się dostęp do usług medycznych do zróżnicowanej zachorowalności i umieralności między płciami oraz promuje się tę płeć, która jest w trudniejszej sytuacji na rynku pracy poprzez pierwszeństwo przy przyznawaniu dotacji na samozatrudnienie. Przyznawanie pierwszeństwa nie może jednak pomijać kwalifikacji; preferencje są dopuszczalne wyłącznie w sytuacji równorzędnych kompetencji i doświadczenia ubiegających się osób, natomiast decyzje faworyzujące mniej kompetentnych przedstawicieli płci w gorszym położeniu stanowią dyskryminację.

Realizacja zasady obejmuje także przełamywanie negatywnych stereotypów przypisujących automatycznie określone cechy, role i potrzeby kobietom i mężczyznom. Zasada równości szans nie polega na likwidacji różnic biologicznych między płciami, lecz odnosi się do norm społecznych przypisujących obu płciom role i oczekiwania. Nie polega też na automatycznym równym podziale zasobów; środki i wsparcie przydziela się na podstawie analiz i statystyk z podziałem na płeć, określających rzeczywiste potrzeby.

Do głównych barier równości należą segregacja pozioma i pionowa rynku pracy, różnice w wynagrodzeniach, ograniczona dostępność elastycznych rozwiązań czasu pracy, niski udział mężczyzn w obowiązkach rodzinnych, niski udział kobiet w podejmowaniu decyzji, przemoc ze względu na płeć, niewidoczność kwestii płci w ochronie zdrowia, niewystarczający system opieki przedszkolnej, utrwalone stereotypy oraz wielokrotna dyskryminacja, szczególnie wobec kobiet starszych, imigrantek, osób z niepełnosprawnościami i należących do mniejszości etnicznych. Cele polityki równościowej obejmują zapewnienie równego stopnia niezależności ekonomicznej, godzenie życia prywatnego i zawodowego, równe uczestnictwo w podejmowaniu decyzji, eliminowanie stereotypów i przemocy ze względu na płeć oraz propagowanie równości płci w polityce zewnętrznej i rozwojowej. W polskim porządku prawnym zasada równości płci znajduje odzwierciedlenie w Konstytucji RP oraz w ustawach takich jak Kodeks pracy i Kodeks karny, a także w zobowiązaniach wynikających z Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

W zakresie dostępności dla osób z niepełnosprawnościami podstawowym dokumentem są Wytyczne dotyczące realizacji zasad równościowych w ramach funduszy unijnych na lata 2021–2027, które odwołują się do definicji zawartej w Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. Model społeczny niepełnosprawności traktuje ją jako jeden z wymiarów osoby i koncentruje się na identyfikacji oraz likwidacji barier umożliwiających włączenie społeczne, podczas gdy model medyczny postrzega niepełnosprawność jako problem wynikający z choroby lub dysfunkcji wymagający działań rehabilitacyjnych i specjalnych usług. W dokumentach unijnych kładzie się nacisk na eliminowanie dyskryminacji, zapewnienie dostępności poprzez uniwersalne projektowanie przestrzeni, poszanowanie odmienności oraz stosowanie racjonalnych usprawnień dostosowanych do indywidualnych potrzeb, w tym specjalistycznego transportu, dostosowania infrastruktury informatycznej, architektonicznego i tłumaczeń na język migowy.

Definicja osoby z niepełnosprawnością w Wytycznych odpowiada artykułowi 1 Konwencji ONZ, wskazującemu na długotrwałe naruszenie sprawności mogące w interakcji z barierami utrudniać pełny i skuteczny udział w życiu społecznym na zasadzie równości. Prezentowane rozwiązania i rekomendacje opierają się na wytycznych dotyczących realizacji zasady równości szans i niedyskryminacji w ramach funduszy unijnych oraz na poradnikach i materiałach szkoleniowych.

Funkcja korzysta z technologii sztucznej inteligencji (AI).

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn
 
O zasadzie równości szans kobiet i mężczyzn mówimy wtedy, gdy kobiety i mężczyźni mają te same prawa i możliwości we wszystkich sferach życia społecznego, w tym dostęp do dóbr i usług oraz podejmowania decyzji. Również wtedy, gdy różne zachowania, aspiracje i potrzeby kobiet i mężczyzn są traktowane i zaspokajane w takim samym stopniu.
Polityka równości szans kobiet i mężczyzn oznacza, że równość płci włączana jest do głównego nurtu polityki krajowej, a także polityki Unii Europejskiej, stając się polityką horyzontalną, czyli każda decyzja czy działanie są oceniane pod kątem tego, jak wpływają na sytuację kobiet i mężczyzn, tj. czy przyczyniają się do eliminacji występujących nierówności czy też je pogłębią.
 
Zasada równości szans kobiet i mężczyzn:
 

  1. dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Ponieważ w wielu sferach życia społecznego kobiety są w gorszym położeniu, czasami traktuje się zasadę równości szans kobiet i mężczyzn jako działania skierowane przede wszystkim do kobiet. Jednak są też obszary (np. bezdomność), w których to mężczyźni znajdują się w trudniejszej sytuacji.
  2. oznacza ocenę sytuacji kobiet i mężczyzn w różnych sferach życia społecznego, pod kątem doświadczanych nierówności i skierowanie działań do tej płci, która znajduje się w gorszej sytuacji lub doświadcza nierównego traktowania w danej dziedzinie (edukacji, ochronie zdrowia, rynku pracy itp.) i/lub z uwzględnieniem konkretnego obszaru geograficznego.
  3. podlega na zaplanowaniu działań na rzecz niwelowania i przeciwdziałania pogłębianiu się nierówności. Działania te mogą być realizowane na różnych poziomach. Mogą to być strategie opracowane i przyjęte na poziomie europejskim, krajowym, regionalnym czy lokalnym. Mogą to być również działania podejmowane w ramach pojedynczych przedsięwzięć w realizowanych projektach np.:
  • w edukacji: wprowadzenie kwot w gremiach decyzyjnych w obszarze edukacji, premiowanie uniwersytetów, które wspierają kariery naukowe kobiet na np. kierunkach ścisłych;
  • w usługach: np. w zakresie dostępu do usług medycznych dla kobiet lub mężczyzn w zależności od liczby zachorowań, umieralności, występowania jakiejś choroby w znacznie większych proporcjach u jednej z płci;
  • w zatrudnieniu i samozatrudnieniu – np. promowanie jednej z płci, będącej w trudniejszym położeniu na rynku pracy poprzez przyznanie jej np. pierwszeństwa w otrzymaniu dotacji na założenie działalności gospodarczej.

Należy jednak pamiętać, że np. przyznając kobietom lub mężczyznom pierwszeństwo w zatrudnieniu lub w udziale w gremiach decyzyjnych nie można pomijać wykształcenia, umiejętności, doświadczenia itp. Oznacza to, że np. gdy mamy dwie osoby (kobietę i mężczyznę) o równych/porównywalnych umiejętnościach i doświadczeniu ubiegających się o to samo stanowisko, to dopiero wtedy można zdecydować na korzyść danej płci, i jej powierzyć to stanowisko. Nie można przyznawać pierwszeństwa przedstawicielowi/ce płci będącej w gorszym położeniu, jednak mającemu/ej mniejsze kompetencje, bo będzie to wtedy dyskryminacja.

  1. obejmuje przełamywanie negatywnych stereotypów, przypisujących automatycznie określone cechy, role i potrzeby kobietom i mężczyznom na podstawie utrwalonych i funkcjonujących przekonań, opinii czy wyobrażeń, jednak nie mających wiele wspólnego z rzeczywistością.

 
Czym zasada równości szans kobiet i mężczyzn nie jest?
 
Zasada równości szans kobiet i mężczyzn:

  1. nie oznacza zlikwidowania różnic pomiędzy kobietami i mężczyznami. Nie odnosi się bowiem do płci biologicznej (budowy anatomicznej itd.), tylko do norm funkcjonujących w danym społeczeństwie, przypisujących każdej z płci określone role społeczne i formułujących wobec nich konkretne oczekiwania.
  2. nie jest podziałem wszystkiego (zasobów, wsparcia) po równo. Bazując na analizach i statystykach, gromadzonych z podziałem na płeć, określa się sytuację kobiet i mężczyzn w danym obszarze.

 
Bariery równości:
 

  1. Segregacja pozioma i pionowa rynku pracy
  2. Różnice w płacach kobiet i mężczyzn
  3. Mała dostępność elastycznych rozwiązań czasu pracy
  4. Niski udział mężczyzn w wypełnianiu obowiązków rodzinnych
  5. Niski udział kobiet w podejmowaniu decyzji
  6. Przemoc ze względu na płeć
  7. Niewidoczność kwestii płci w ochronie zdrowia
  8. Niewystarczający system opieki przedszkolnej
  9. Stereotypy płci we wszystkich obszarach
  10. Dyskryminacja wielokrotna, szczególnie w odniesieniu do kobiet starszych, imigrujących, niepełnosprawnych oraz należących do mniejszości etnicznych

 
Cele polityki równościowej:
 

  1. Równy stopień niezależności ekonomicznej kobiet i mężczyzn
  2. Godzenie życia prywatnego i zawodowego
  3. Równe uczestnictwo w podejmowaniu decyzji
  4. Eliminowanie stereotypów związanych z płcią
  5. Eliminowanie przemocy ze względu na płeć
  6. Propagowanie równości płci w stosunkach zewnętrznych oraz polityce rozwojowej

 
Równości płci w Polsce:
 
Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks Karny

Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności

 
Zasada dostępności dla osób z niepełnosprawnoścami
 
Podstawowym dokumentem zawierającym założenia dostępności dla osób z niepełnosprawnościami są Wytyczne dotyczące realizacji zasad równościowych w ramach funduszy unijnych na lata 2021-2027 
W Wytycznych tych znajdziemy definicję osoby z niepełnosprawnościami. Definicja ta wywodzi się z Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawościami z 2006 r., ratyfikowanej przez Polskę (2012 r.) i Unię Europejską (2011 r.)
 
Pojęcie „osoba z niepełnosprawnością" zwraca uwagę na niepełnosprawność, jako jeden z wielu wymiarów konkretnej osoby. Jest to również oznaka rozpatrywania niepełnosprawności w ujęciu bardziej społecznym niż medycznym. W modelu medycznym niepełnosprawności źródłem problemów osoby z niepełnosprawnością jest jej choroba i dysfunkcja ciała. Osoba z niepełnosprawnością postrzegana jest jako chora i niesamodzielna oraz niezdolna lub nie w pełni zdolna do pełnienia ról społecznych, wymagająca wsparcia i leczenia. W modelu medycznym niepełnosprawności skupia się na diagnozie medycznej niepełnosprawności, ukierunkowaniem na działania rehabilitacyjne i kreowania specjalnych usług. Tu cechą charakterystyczną jest również segregacja występująca np. w edukacji czy na rynku pracy. Model społeczny niepełnosprawności opiera się na włączaniu osób z niepełno sprawnościami w społeczeństwo (poprzez identyfikację i likwidację barier, identyfikację potrzeb i możliwości, oferowanie dostępnych usług ). W modelu tym problemem są bariery a nie sama niepełnosprawność, która jest tylko jedną z cech osoby. Przede wszystkim, osoba z niepełnosprawnością jest równoprawnym członkiem społeczeństwa.
 
W dokumentach UE podkreślana jest przede wszystkim konieczność:
 

  • Eliminowania dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność
  • Zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami dostępności, zwłaszcza przy zastosowaniu uniwersalnego projektowania przestrzeni (zapewnienie użyteczności dla wszystkich, bez potrzeby adaptacji lub specjalistycznego projektowania, nie wyklucza to jednak możliwości zapewnienia dodatkowych udogodnień dla szczególnych grup osób z niepełnosprawnościami, jeżeli jest to konieczne)
  • Kierowanie się zasadą respektowania odmienności osób z niepełnosprawnościami
  • Stosowanie racjonalnych usprawnień dla osób z niepełnosprawnoścami (konieczne i odpowiednie zmiany oraz dostosowania, rozpatrywane osobno dla konkretnego przypadku w celu zapewnienia osobom z niepełnosprawności możliwości korzystania z oferowanych usług, produktów np. specjalistyczny transport; dostosowanie infrastruktury informatycznej; dostosowanie architektoniczne budynków; tłumacz języka migowego itp.)

 
Zgodnie z Wytycznymi osobą z niepełnosprawnością jest osoba niepełnosprawna w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych; osoba z zaburzeniami psychicznymi w rozumieniu ustawy z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego;  dzieci w wieku przedszkolnym oraz uczniowie, wychowankowie i słuchacze szkół i placówek systemu oświaty, posiadające orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na rodzaj niepełnosprawności lub dzieci i młodzież posiadające orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych wydawane ze względu na niepełnosprawność intelektualną w stopniu głębokim. Orzeczenia uczniów, dzieci i młodzieży są wydawane przez zespół  orzekający działający w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej.

Definicja ta jest zgodna  z art. 1 Konwencji ONZ, gdzie wskazano, że do osób niepełnosprawnych „zalicza się te osoby, które mają długotrwale naruszoną sprawność fizyczną, umysłową, intelektualną lub w zakresie zmysłów co może, w oddziaływaniu z różnymi barierami, utrudniać im pełny i skuteczny udział w życiu społecznym, na zasadzie równości z innymi osobami."
 
Informację opracowano na podstawie Wytycznych w zakresie realizacji zasady równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami oraz zasady równości szans kobiet i mężczyzn w ramach funduszy unijnych na lata 2014-2020, Wytycznych dotyczące realizacji zasad równościowych w ramach funduszy unijnych na lata 2021-2027, poradnik „Jak realizować zasadę równości szans kobiet i mężczyzn w projektach finansowanych z funduszy europejskich 2014-2020" oraz materiałów szkoleniowych.

 

Zobacz »