Działalność nierejestrowa (nierejestrowana, nieewidencjonowana) to drobna działalność zarobkowa osób fizycznych, która nie wymaga rejestracji firmy. Prowadzenie takiej działalności nie wymaga wpisu do CEIDG, czyli Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.
Działalność nierejestrowa, nawet jeśli ma wszystkie kluczowe cechy działalności gospodarczej, to - o ile uzyskane przychody nie przekroczą w żadnym miesiącu 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę - nie jest traktowana jak działalność gospodarcza. Od 1 stycznia 2026 roku zasady te ulegną zmianie na limit kwartalny, który wynosi 10 813,50 zł brutto czyli 225% minimalnego wynagrodzenia za pracę i będzie wyliczany łącznie dla całego kwartału, a nie dla każdego miesiąca z osobna, co da większą elastyczność w zarabianiu nieregularnych kwot w danym okresie, o ile łączny przychód kwartalny nie przekroczy tej kwoty, co wymusiłoby rejestrację firmy.
Zatem bezrobotny prowadzący działalność nierejestrową nie wykonuje działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy - Prawo przedsiębiorców, jednak uzyskuje przychody.
Bezrobotnym zaś może być, zgodnie z art. 2 pkt 1 lit. c-e oraz lit. l ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, nieucząca się w szkole, z wyjątkiem osoby uczącej się w szkole dla dorosłych, (…), niemająca stałego źródła dochodu, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej (…), zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy, zwanym dalej „PUP”, jeżeli nie jest wpisana do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, zwanej dalej „CEIDG”, jako prowadząca działalność gospodarczą albo zgłosiła do CEIDG wniosek o zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej i okres zawieszenia nadal trwa, albo we wniosku o wpis do CEIDG określiła dzień podjęcia działalności gospodarczej i nie upłynął jeszcze okres do, określonego we wniosku o wpis, dnia podjęcia tej działalności. Ponadto osoba ta nie może podlegać, na podstawie odrębnych przepisów, obowiązkowi ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem ubezpieczenia społecznego rolników.
Stałym źródłem dochodu w myśl art. 2 pkt 42 lit. d ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, jest m.in. uzyskiwanie miesięcznie przychodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, z wyłączeniem przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych lub rachunkach członka spółdzielczej kasy oszczędnościowo- kredytowej.
Inna praca zarobkowa to „wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło lub umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, albo umowy o pomocy przy zbiorach, o której mowa w art. 91a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2025 r. poz. 197 i 620), lub w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych”.
Zatem osoba bezrobotna chcąc zachować swój status nie może prowadzić działalności nierejestrowej w oparciu o umowy cywilnoprawne, w tym umowy agencyjne, umowy zlecenia, umowy o dzieło lub umowy o pomocy przy zbiorach czy świadczyć usług. Zawarcie tego typu umów spowoduje, że osoba bezrobotna będzie wykonywać inną pracę zarobkową i utraci status bezrobotnego.
Natomiast działalność nierejestrowa, która opiera się wyłącznie o umowy sprzedaży może być prowadzona przez zarejestrowanych bezrobotnych, jednak ograniczona jest nadal wysokością uzyskiwanego przez nie przychodu.
Minimalne wynagrodzenie w 2025 roku wynosiło – 4666 zł brutto, a od 2026 roku wynosić będzie - 4806 zł brutto.
Zatem każdy bezrobotny, który w 2025 roku uzyskiwał miesięcznie przychód w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia tj. powyżej 2333 zł brutto lub w 2026 roku przekroczy przychód w wysokości 2403 zł brutto lub będzie wykonywał inną pracę zarobkową nie może posiadać statusu bezrobotnego.
Natomiast sama działalność nierejestrowana nie stanowi tytułu do
ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego
.
Osoby prowadzące tzw. działalność nierejestrowaną, o której mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (p.p.) nie posiadają statusu osób prowadzących działalność gospodarczą zatem nie mają obowiązku płacenia składek do ZUS w przeciwieństwie do osób prowadzących działalność gospodarczą.
Niezależnie o powyższego w poniższych przypadkach osoba prowadząca działalność nierejestrowaną będzie obowiązana zapłacić składki ZUS:
1. przy przekroczeniu określonego limitu przychodów czyli w takim przypadku działalność staje się „normalną”, ewidencjonowaną działalnością, a osoba ją prowadząca ma obowiązek zgłosić ją do CEIDG oraz musi zacząć opłacać składki na zasadach przewidzianych dla osoby prowadzącej działalność gospodarczą,
2. gdy na podstawie art. 7 u.s.u.s. osoba ta wystąpi o dobrowolne
objęcie ubezpieczeniem,
3. gdy osoba ta realizuje umowy, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 u.s.u.s., czyli: umowę agencyjną, umowę zlecenia albo inną umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny stosuje się przepisy dotyczące zlecenia – wtedy kontrahent (zleceniodawca) zlecający na podstawie takiej umowy wykonanie pracy osobie prowadzącej działalność rejestrową musi zgłosić ją do ubezpieczeń i opłacić za nią składki jak za zleceniobiorcę, obliczane od przychodu uzyskanego z umowy.
Jeżeli przedsiębiorca zawiera umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług z osobą prowadzącą działalność nierejestrowaną, to taka umowa stanowi tytuł do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Takie stanowisko potwierdził ZUS m.in. w pisemnych interpretacjach (np. decyzja z dnia 17 lipca 2024 r. znak: DI/200000/43/587/2024 oraz z dnia 12 grudnia 2024 r. znak: DI/200000/43/1118/2024).
Z punktu widzenia przepisów dotyczących ubezpieczeń społecznych klienci osób wykonujących pracę w ramach działalności nierejestrowanej są zleceniodawcami, co oznacza że są płatnikami składek w rozumieniu art. 4 pkt 2 lit. 2 u.s.u.s., dlatego zgodnie z art. 36 ust. 2 i art. 43 ust. 1 u.s.u.s. powinni złożyć zgłoszenia do ZUS oraz na podstawie art. 46 ust. 1 u.s.u.s. obliczyć, potrącić, rozliczyć i opłacić należne składki zleceniobiorcy.
Osobną kwestią jest możliwość rozpoznania nieprawidłowości przez organy administracji publicznej. Może do tego dojść m.in. na skutek wymiany informacji między ZUS, a organami podatkowymi, jeżeli prowadzący działalność nierejestrową wykaże w deklaracji podatkowej dochody z tego źródła. Skutkiem może być obowiązek zapłaty zaległego podatku, odsetek, a także zaległych składek ZUS, liczonych wstecz od momentu, w którym powinna zostać założona firma. W skrajnych przypadkach możliwe jest również nałożenie kary grzywny.
Od momentu podjęcia działalności nierejestrowanej osoba ją prowadząca ma obowiązek:
prowadzić uproszczoną ewidencję sprzedaży,
rozliczać przychody z działalności nierejestrowanej (po odliczeniu kosztów) w zeznaniu rocznym PIT-36 według skali podatkowej,
przestrzegać praw konsumenta, w tym prawa do odstąpienia w terminie 14 dni od umowy zawartej na odległość i realizować obowiązki związane z reklamacją, zwrotem czy naprawą oraz wystawiać faktury lub rachunki na żądanie kupującego.
Osoby, które prowadzą działalność nierejestrowaną lub te, które nawiązują relacje biznesowe z takimi osobami zawsze mogą wystąpić o wydanie indywidualnej interpretacji podatkowej, która będzie dla nich wiążąca i rozwieje wątpliwości w ich konkretnej sprawie. Te ostatnie podmioty, jeśli są przedsiębiorcami mogą również wystąpić do ZUS o pisemną interpretację w zakresie obowiązku opłacania składek za osobę prowadzącą działalność nierejestrowaną.
Ponadto osoba, która prowadzi działalność nierejestrowaną niezależnie od tego, czy jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna lub osoba poszukująca pracy może korzystać z pomocy w ramach pośrednictwa pracy oraz poradnictwa zawodowego. Zakres tej pomocy umożliwia zapoznawanie się z ofertami pracy w ePracy, udział w giełdach pracy i targach pracy a w razie potrzeby uzyskanie pomocy doradcy zawodowego np. w rozwiązaniu problemu zawodowego, zbadaniu predyspozycji zawodowych i zaplanowaniu nowej ścieżki zawodowej.
Jednocześnie uprzejmie informuję, że zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. h ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz. U. z 2025 r. poz. 620) minister właściwy do spraw pracy udziela wyjaśnień w zakresie stosowania przepisów tej ustawy oraz wydanych na jej podstawie
rozporządzeń, nie wskazuje zaś sposobu rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy.
Podstawa prawna : art. 2 pkt 1 lit. c-e oraz lit. l i art. 2 pkt 42 lit. d ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia, art. 91a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców oraz art. 6 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 1 i art. 4 pkt 2 lit. 2 w zw. z art. 36 ust. 2 i art. 43 ust. 1 w zw. z art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
